Jacqueline Postma: “De manier waarop we voedsel kunnen bewaren, heeft invloed op de manier waarop we omgaan met elkaar.”

Jacqueline  Postma is cultureel antropoloog, docent en verhalenverteller. Op vrijdagavond 19 april geeft zij tijdens een FoodFloor bijeenkomst een lezing over de invloed die bereiden en bewaren van voedsel heeft op onze manier van samenleven. “Vroeger werd er veel meer voedsel gedeeld, want voedsel kon minder goed bewaard worden.”

Vroeger in Ede en op de Veluwe

Jacqueline geeft een terugblik naar Ede, eind 1800. “Ede is een boerendorp met paard en wagens, moestuinen en de Bloedsteen. Voedsel oogsten, bereiden en eten was een proces dat gedragen werd door de gemeenschap. Onze voorouders hebben hiernaast ook het fermenteren ontdekt omdat dit proces het mogelijk maakt om voedsel langer te bewaren. Van sommige van deze technieken maken we nog steeds gebruik.”

De opa van Jacqueline was vlak na de oorlog groenteboer in Ede. “Hij had een groentewinkel in de Van Heutszlaan en één op de Brouwerstraat. Iedere dag ging hij naar de markt om verse groente te halen. Zuurkool was in die tijd misschien wel de bekendste gefermenteerde groente.  In die tijd zat er ook een slager en een bakker in de Van Heutszlaan. Mensen gingen iedere dag vers lokaal en regionaal eten halen, ook omdat het thuis niet goed bewaard kon worden. Koelkasten en vrieskasten waren in opmars. Daarnaast was mijn opa ook imker en verkocht hij heidehoning, hij had op deze manier een belangrijke functie als kleine ondernemer om Edenaren van voedsel te voorzien.”

Voedsel bewaren en samenleven, hier en in andere culturen

Vandaag de dag hebben de meeste huishoudens een koelkast en een vriezer om het eten in te kunnen bewaren. “Dat iedereen voedsel kan bewaren heeft veel invloed op de manier waarop we samenleven. Alle (exotische) groenten, fruit en vlees zijn bij de grote supermarkten te koop. De kleine winkeliers met vers vlees en groenten zijn er nauwelijks meer. Deze grote supermarkten  met hun aanbod staan symbool voor de  globalisering waarin wij beland zijn. Tegelijkertijd  is deze schaalvergroting een spiegel van de individualisering van onze samenleving. Mensen kopen het voedsel vaak bij een grote supermarkt anoniem en eten het vervolgens alleen of in een klein gezelschap.”

“We zien de gemeenschapszin vandaag de dag meer in andere culturen, zoals in dorpen in Afrika en Latijns-Amerika. Niet iedereen heeft daar een koelkast of een vriezer. Als je bijvoorbeeld een schaap slacht om op te eten, en je kunt het niet invriezen, dan ga je dit voedsel delen met je gemeenschap.”

Wonen, voedsel en geloof bepalen samen hoe een samenleving eruitziet. “Maar voedsel is echt de basis”, legt Jacqueline uit. “Ieder mens op aarde eet. Wat je eet hangt af van waar je geboren wordt, welk voedselaanbod er in deze samenleving aanwezig is en hoe je het kunt bewaren.” Voedsel bewaren is een oud fenomeen. Verschillende geloven hebben voedselvoorschriften die te maken hebben met het bewaren en eten van dieren en groenten. “In de Thora, de Koran en in de Bijbel staat bijvoorbeeld dat vlees van dieren met gespleten hoeven gegeten kan worden en dat van andere dieren niet. Ook staan er regels in over slachten, die nog voortkomen uit het leven in de woestijn en alle religies vertellen dat je eten dat je over hebt uit moet delen.”

Voedsel van alle culturen: de pannenkoek

Tijdens de lezing van Jacqueline op de FoodFloor bijeenkomst van vrijdagavond 19 april zal ze vertellen over eetgebruiken van over de hele wereld. “De pannenkoek staat centraal bij mijn lezing. Pannenkoeken zijn er al vele eeuwen en worden overal ter wereld gegeten. Ze zijn makkelijk te maken en worden altijd gemaakt van ingrediënten die voorhanden zijn en niet snel bederven. In Nederland maken we nu pannenkoeken met melk, vaak als feestelijk eten. Maar vroeger waren pannenkoeken in Nederland dagelijkse kost. Arme mensen aten ze omdat ze niks anders hadden. Ze maakten pannenkoeken met meel dat beschikbaar was en water als er geen melk en eieren waren. De suiker die we nu vaak op pannenkoeken eten, was vroeger een extreme luxe. In Zuid Amerika maken ze de tortilla  (pannenkoek) van mais, of ze maken aardappelpannenkoeken. In Afrika maken ze ook wel pannenkoeken van rijst. In India hebben ze de papadums en het naanbrood. Wij vinden brood basisvoedsel maar pannenkoeken zijn makkelijker te maken en meer basic dan brood.”

FoodFloor 19 april ‘een reis door de  tijd en de wereld van voedsel’ over voedsel en bewaren

Jacqueline Postma is geboren en getogen in Ede, maar woonde eerder ook in Latijns-Amerika en Spanje. Ze is cultureel antropoloog, docent  en verhalenverteller. “Ik vertel verhalen die zich afspelen op de Veluwe. Het zijn vaak verhalen over dieren in het bos en wat ze beleven, en zoals het hoort bij een sage of legende zit er altijd een maatschappelijke boodschap in. Ik vertel de verhalen onder andere op de Hoge Veluwe, mensen kunnen mijn verhalen lezen op  www.veluwseverhalenverteller.com.”

Op de FoodFloor van 19 april geeft ze een lezing over voedsel en bewaren: een reis door de tijd en de wereld. In de lezing vormt de pannenkoek de rode draad. Na de lezing zijn er korte presentaties over gerechten en internationale duurzame bewaartechnieken. De avond wordt afgesloten met een proeverij van kleine hapjes. Iedereen is welkom. De avond begint om 19.30 uur in het Kernhuis in Ede. Aanmelden kan via de website eetbaarede.nl/foodfloor.

Deel dit bericht via:

Ga naar de inhoud