Wie is Dirk Roep?
Dirk Roep is geboren op Ameland in 1957, midden in de dynamiek van een veranderend boerenbedrijf. Zijn jeugd speelde zich af op een melkveehouderij die in de jaren zestig de omslag maakte van traditioneel gemengd bedrijf naar een meer gespecialiseerde en gemechaniseerde aanpak. Dirk zag met eigen ogen de uitdagingen van schaalvergroting en intensivering. “Het bedrijf kon niet goed mee in deze race.”
Na zijn middelbare schooltijd op Ameland en Heerenveen volgde hij landbouwopleidingen in Leeuwarden en Groningen. Na een tussenjaar waarin hij reisde door Latijns-Amerika, hervatte hij zijn studie aan de Landbouwuniversiteit Wageningen. Daar studeerde hij af als ruraal socioloog en richtte hij zich op vernieuwende initiatieven in de landbouw. Dirk werkte meer dan drie decennia als onderzoeker en docent aan de leerstoelgroep Rurale Sociologie.
Dirk Roep werkte samen met boeren in het Groene Hart aan vernieuwende initiatieven, zoals het opzetten van streekeigen productie. Dit concept, bedacht aan de keukentafel, stelde boeren in staat om met milieuvriendelijke producten zoals Boerenkaas een eerlijke beloning te krijgen, als alternatief voor de voortdurende druk om meer te produceren tegen kleinere marges. Zijn werk werd in 2000 bekroond met een proefschrift, Vernieuwend werken, waarin hij duurzamere landbouwmodellen beschreef.
Hoe ziet de toekomst van onze voedselvoorziening eruit als we blijven produceren zoals nu?
Volgens Dirk is de huidige manier van voedselproductie onhoudbaar. Grootschalige monoculturen en de focus op lage kosten leiden tot overexploitatie van ecosystemen, uitputting van natuurlijke hulpbronnen en sociale ongelijkheid. “Het produceren van steeds meer voor een zo laag mogelijke prijs leidt tot overexploitatie en uitbuiting en tot degeneratie van ecosystemen en leefgemeenschappen van mens en dier. De kosten hiervan worden niet meegerekend en lopen enorm op. De rekening krijgen we op andere wijze gepresenteerd,” zegt Dirk.
Een belangrijk probleem is het gebrek aan transparantie in het voedselsysteem. Productieketens zijn zo complex dat consumenten vaak geen idee hebben van de impact van hun aankopen. “Er is soms ook sprake van desinteresse en enige onverschilligheid. Daar staat tegenover dat veel organisaties zich inzetten voor het zichtbaar maken van dit complexe web en de weerslag of impact die het heeft op ons en onze leefomgeving”, voegt Dirk toe.
Waarom is regeneratieve landbouw essentieel?
Regeneratieve landbouw biedt hoop in deze uitdagende tijden. Het draait om het herstellen van ecosystemen door natuurlijke processen weer centraal te stellen. Dirk ziet dit als een cruciale stap: “Regeneratie zorgt voor herstel van dit natuurlijke generend of leverend vermogen door het insluiten of laten herleven van natuurlijke processen, van herstel van complexiteit en diversiteit. Erg belangrijk dus.” Hij noemt initiatieven zoals ‘t Gagel in Lochem, waar regeneratieve landbouw verbluffende resultaten oplevert.
Obstakels en kansen in de voedseltransitie
Een duurzame voedseltransitie vraagt om structurele veranderingen in beleid, technologie en cultuur. “Ideaalbeelden en visies over waar het naartoe moet lopen sterk uiteen,” legt Dirk uit. “We moeten oude patronen doorbreken, maar dat stuit op weerstand en onvermogen.”
Tegelijkertijd ziet hij een groeiende beweging van kleinschalige boeren en burgerinitiatieven die laten zien dat het anders kan. Voorbeelden zoals de Ommuurde Tuin in Renkum tonen hoe meer arbeidsintensieve landbouw kan bijdragen aan duurzame productie, mits het economisch wordt beloond.
Denk ook aan kleinschalige tuinderijen die leveren aan leden, zoals Herenboeren, Land van Ons en Lenteland. Deze initiatieven raken steeds meer met elkaar verknoopt en vormen een groeiende onderstroom die de heersende, niet volhoudbare wijze van produceren en consumeren uitdagen en laten zien dat het werkelijk anders kan.
“Maar het betreft ook een culturele verandering, veranderingen in onze gedeelde of gemeenschappelijke manieren van denken, doen en voelen. In hoe we naar ons voedsel kijken en van waarde achten, hoe we omgaan met anderen mensen en de natuur, in leefgemeenschappen.”
De rol van consumenten en lokaal voedsel
Dirk benadrukt dat consumenten een sleutelrol spelen. “Ga bij jezelf na wat de impact is van je (voedsel) aankopen, en maak daarin wellicht stap voor stap andere keuzes.” Een deel doet dat al, maar het overgrote deel is hierin nog onverschillig, onwetend of zijn zoekende.
Toch begrijpt hij dat dit niet voor iedereen vanzelfsprekend is. Daarom pleit hij voor brede toegankelijkheid en betaalbaarheid van gezond voedsel.
“We kunnen ze daarbij helpen door verandering in het aanbod, minder (goedkoop) ongezond aan bieden en dat dus anders te beprijzen, en door gezond voedsel tegen voor een ieder betaalbare prijzen aan te bieden. Het vergt zowel een structurele (marktregulering, overheidsbeleid, technologie ontwikkeling) en culturele verandering.”
Inspiratie uit de film The Pickers
De documentaire The Pickers heeft indruk op Dirk gemaakt. “Het laat aan de hand van een aantal plukkers van fruit en olijven zien hoe het nu heersende voedselsysteem werkt ten koste gaat van de plukkers die rechteloos verblijven aan de zelfkant van onze maatschappij,” vertelt hij.
📅 Kom op 17 december naar de FoodFloor in Ede
Bekijk de film en praat mee over oplossingen voor een duurzamer voedselsysteem! Meld je aan via info@eetbaarede.nl. Bekijk hier het hele programma.