Wat doet een psycholoog op een Foodfloor over landbouw, natuur en voedsel? Voor Timo Jansen is dat heel vanzelfsprekend. Hij werkt als docentonderzoeker bij de opleiding Communicatie aan de Christelijke Hogeschool Ede en onderzoekt hoe mensen in beweging komen richting een duurzamer leven. “Als onderzoeker houd ik me bezig met klimaatpsychologie en gedragsverandering, toegepast op klimaatcommunicatie.”
Over Land voor het Leven
Tijdens de vertoning van de documentaire Land voor het Leven werd hij geraakt. “Ik zie liefde voor het ambacht (landbouw), voor de natuur en voor mensen (de community) hierin prachtig samenkomen,” vertelt hij. “Als psycholoog vind ik het fascinerend welke beelden mensen hebben over de natuur en hoe dat hun mening over klimaatverandering en hun gedrag beïnvloedt.”
Wij zijn natuur
Timo ziet de mens niet als toeschouwer van de natuur, maar als onderdeel ervan. “Natuur is niet iets buiten onze dorpen en steden waar we op zondagmiddag gaan wandelen – wij zijn natuur en er onlosmakelijk mee verbonden.”
Dat besef raakt volgens hem aan de kern van onze relatie met voedsel. “De natuur gaat feitelijk over al onze essentiële levensbehoeften, inclusief voedsel. Naast de voedingswaarde heeft voedsel een geweldige sociale functie, wat in de documentaire ook mooi zichtbaar wordt. In die zin kan goed voedsel in meerdere menselijke behoeften voorzien.”
Van parttime naar plantaardig
Zijn eigen eetgedrag veranderde niet van de ene op de andere dag. “Daarin kan ik niet een specifiek moment aanwijzen: geleidelijk aan ben ik bewuster gaan eten, meer biologisch, parttime vegetarisch en nu volledig plantaardig,” vertelt hij. “Door boeken, artikelen, nieuwsberichten, documentaires en mensen die ik sprak, is mijn mening hierover gevormd en heb ik mijn eetpatroon drastisch aangepast.”
Eten gaat over wie je bent
Als psycholoog ziet Timo hoe diep eten in ons leven verankerd is. “Eten is allereerst een existentiële behoefte om in leven te blijven, het heeft ten tweede een grote sociale functie en, ten derde, het drukt veel uit van wie we zijn en waar we voor staan.”
Dat verklaart volgens hem ook waarom verandering vaak weerstand oproept. “Als iemand jou vertelt dat je daarin moet veranderen, roept dat diepe weerstand op. Rationele argumenten zijn onvoldoende om mensen te overtuigen, daarvoor moet je (ook) emotioneel geraakt worden én handelingsperspectief hebben, oftewel: het gewenste gedrag kennen en zien zitten.”
De rol van beleving
Kennis alleen is dus niet genoeg. “Ter aanvulling op wat ik hierboven aangeef, is beleving essentieel: laat mensen proeven, vertel er verhalen bij die raken,” zegt hij.
In zijn werk als docent probeert hij die beleving ook over te brengen. “De mogelijkheden in het lesprogramma zijn beperkt, want ik geef geen les over voeding. Maar hoe ik leef, maken studenten af en toe wel mee bij een borrel of maaltijd, of ik vertel er uit mijzelf wat over.”
En dat werkt aanstekelijk. “Daarnaast werken studenten veel voor opdrachtgevers, die steeds vaker duurzaamheidsvraagstukken hebben. Dan komen ze er sowieso mee in aanraking.”
Inspireren zonder te overtuigen
Hoe kun je anderen inspireren zonder met het vingertje te wijzen? “Wat is er verleidelijker dan lekker eten?” zegt Timo. “Ik heb hardcore carnivoren al enthousiast gekregen met een aantal plantaardige gerechten. Zie het, net zoals in de marketingcommunicatie, als een klantreis: wat is een passende stap om iemand iets te stretchen in zijn opvattingen? Dan begint het met een positieve plantaardige ervaring, want daarmee voeg je iets toe in plaats van dat je mensen wat afpakt.”
Wat hem zelf inspireert
Ook Timo blijft zelf leren en zoeken. “Qua boeken: het Klimaatboek onder redactie van Greta Thunberg, Omarm de chaos (Jan Rotmans) en het boek Klimaatpsychologie van de gelijknamige stichting.”
“Qua personen: Paul Schenderling is econoom met verfrissende nieuwe ideeën over een economie van genoeg (zo leeft hij zelf ook, zoek eens op de Ongelooflijke Podcast waarin hij een paar keer te gast was).”
En eten? “Restaurant Konijnenvoer in Arnhem (groene Michelin-ster!) en Peas Maker, een webwinkel met een uitstekende vleesvervanger inclusief een berg recepten voor zeer smakelijke gerechten,” lacht hij.
Eén stap tegelijk
Tot slot heeft Timo een nuchtere boodschap: begin gewoon. “Dat verschilt per persoon, kies een voor jou haalbare stap: voor de een is dat minderen in vlees en zuivel, voor een ander is dat biologische alternatieven kopen, voor weer een ander lokale seizoensproducten. En wie weet wel een combinatie van deze stappen.”
Foodfloor en Land voor het Leven
Op 31 oktober organiseert Eetbaar Ede een bijzondere Foodfloor rond de documentaire Land voor het Leven. Een avond over de relatie tussen mens, natuur en voedsel, precies waar Timo Jansen met zijn onderzoek en persoonlijke keuzes dagelijks mee bezig is.